Τετάρτη, 1 Δεκεμβρίου 2010

Ο πεσιμισμος των αρχαιων ελληνων

Αφορμη για αυτην την αναρτηση σταθηκε ενα αφιερωμα του Καιομενου Λυχνου στον Δημητρη Λιαντινη (http://lyhnoskeomenos.blogspot.com/2010/11/blog-post_22.html). Και με ορμητηριο τα βιντεο που παραθετει η blogger αρχισα να βυθιζομαι ξανα στον προβληματισμο για το νοηματων λογων του Λιαντινη. Ειναι ενας προβληματισμος που ερχεται και φευγει συχνα στο μυαλο μου, σχετικα με το αν τελικα γνωριζουμε την φιλοσοφια των αρχαιων ελληνων ως προς την ζωη. Ο πρωτος προβληματισμος ξεκινησε με την φραση του Νιτσε στο εργο του “Η γεννηση της τραγωδιας” στο οποιο ο φιλοσοφος αποκαλουσε τους αρχαιους ελληνες “τους πιο επιρρεπεις στον πονο”.
Ενιωθα και νιωθω οτι η ιστορια και η φιλοσοφια δεν εχει απαντησει ακομα ικανοποιητικα στο ερωτημα “ποια ηταν η σχεση της φιλοσοφιας για την ζωη απο την μια και τα επιτευγματα τους στις επιστημες και τις τεχνες?”
Απο τα εργα των αρχαιων που εχω διαβασει νομιζω οτι σαν κοινος παρονομαστης διαφαινεται μια βαθεια γνωση για το αναποφευκτο του θανατου, μια παραδοχη για το μη αντιστρεπτο του γεγονοτος. Και μεσα στην φρικη που προκαλει ο θανατος στο ανθρωπινο μυαλο οι αρχαιοι δεν ετρεξαν να φτιαξουν παραδεισους για να μεταθεσουν τις ελπιδες και την συνεχιση τους σε ενα επεκεινα. Αυτο το στοιχειο με συγκλονιζει και με εντυπωσιαζει. Ζωντας σε μια κοινωνια που η εννοια της μεταθανατον ζωης ειναι διαδεδομενη (σαν φιλοσοφικη αντιληψη αλλα και σαν θρησκεια) ειναι συγκλονιστικο να σκεφτομαι το πως μπορουσε να λειτουργησει μια κοινωνια στην οποια το μεγαλο ποσοστο των πολιτων της δεν ειχα κανενος ειδους παρηγορια για τον θανατο. Ειναι σαν να μην ελπιζεις σε τιποτα, να ξερεις οτι ολα τελειωνουν σε αυτη την ζωη.
Αλλα να που οι αρχαιοι δεν επεσαν στον μηδενισμο παρολο τον πεσιμισμο τους, παρολη την απορριψη οποιασδηποτε παρηγοριας στον θανατο. Και να που ανθισε η φιλοσοφια, ως σπουδη θανατου, και να που ανθισε η τεχνη και το θεατρο, η τραγωδια αλλα και η κωμωδια, να που χτιστηκαν μνημεια αθανατα για να μνημονευουν στους ερχομενους αιωνες την δοξα αυτων που τα ανεγειραν. Η φιλοσοφια, ως προσπαθεια να βρεθει καποιο νοημα στην ζωη του ανθρωπου, ως προσπαθεια για ευρεση μια σημασιας της ζωης παντα με φοντο το θανατο εφτασε να αποτελει προνομιο οχι μιας κλικας “ακαδημαικων” αλλα των πολιτων γενικοτερα.
Τι θελω να πω με ολα αυτα? Οτι ζωντας σε μια ευδαιμονικη κοινωνια, που ολοι ζητουν την ευτυχια, ο ανθρωπος βρισκεται νομιζω σε μια αφυσικη θεση: να προσπαθει με νοητικα παιχνιδια να ξεπερασει το τετελεσμενο του θανατου, να το μεταθεσει για καπου αργοτερα. Εξαλλου ειναι φανερο το τι μια κοινωνια θεωρει ταμπου απο την συχνοτητα που αναφερεται σε αυτο καθημερινα. Και μονο η αναφορα της λεξης θανατος προκαλει ανησυχια και αμηχανια. Ισως και φοβο. Μαλλον δεν εχουμε εξοικιωθει με την ιδεα του θανατου και για αυτο δεν ξερουμε και πως να ζησουμε. Πως μπορεις να καταλαβεις τι ειναι ζωη αν δεν στοχαστεις πανω στον θανατο, αν δεν ψαξεις να δεις, μεσα σου βαθεια τι σημαινει να πεθαινεις? Πως μπορεις να αγαπησεις την ζωη χωρις να ξερεις ολες τις συνεπειες του θανατου και να μπορεσεις να ξεφυγεις ετσι απο τον φοβο του?

Νομιζω οτι στην αρχαια ελλαδα τα πραγματα ηταν πιο ξεκαθαρα πανω σε αυτο το θεμα. Η γνωση για τον κοσμο φερνει πονο. Και οσο περισσοτερα γνωριζεις για τον κοσμο (δεν εννοω εδω την επιστημονικη γνωση αλλα την αντιληψη, το γνωριζειν) τοσο περισσοτερο αυξανεται αυτος ο πονος. Αλλα οι αρχαιοι το ξεπερασαν αυτο, δεν το αφησαν να τους οδηγησει στην αδρανεια. Καταλαβαν οτι αφου μαλλον μετα τον θανατο δεν υπαρχει τιποτα ο,τι ειναι να γινει, αξιο και καλο, θα πρεπει να γινει σε αυτη την ζωη, εδω και τωρα! Οχι αυριο οχι μεθαυριο, οχι σε μελλοντικες ζωες και παραδεισους. Αυτη η ζωη ειναι το μονο σιγουρο που υπαρχει. Μετα τον θανατο κανεις δεν ξερει τι υπαρχει.

Εχω παρατηρησει στους ανθρωπους οτι οσο πιο πολλα μπορουν να καταλαβουν για τον κοσμο γυρω τους, οσο πιο πολυ αντιλαμβανονται την ζωη τοσο πιο πολυ ικανοι ειναι να βιωσουν πονο. Οταν ο πονος πλεον εχει εξοβελιστει απο την ζωη μας (καθοτι οπως προανεφερα ζουμε σε μια ευδαιμονικη κοινωνια που η αποφυγη του πονου ειναι αυτοσκοπος) ειναι φυσικο ο ανθρωπος που ειναι θλιμμενος και υποφερει να θεωρειται “περιεργος”, για λυπηση κοκ. Αλλα πιστευω οτι αυτος που βιωνει τον πονο στην ζωη μπορει και να καταλαβει τι θα πει να ζεις. Ο πονος ειναι αναποσπαστο κομματι της ζωης, δεν υπαρχει ζωη χωρις πονο και θλιψη. Ο Νιτσε ελεγε οτι η τεχνη μας βοηθα να μην τρελαθουμε απο την γνωση. Υπαρχει παντα κατι θλιβερο και τραγικο στην ζωη, οπως το ειδαν και οι αρχαιοι στην τραγωδια. Αυτο δεν σημαινει οτι δεν αξιζει να ζει καποιος. Αυτο το ανεδειξαν οι ελληνες στην τεχνη τους και την επιστημη. Υπαρχουν πολλα να κανει καποιος στην ζωη πριν τον βρει το πληρωμα του χρονου. Αρκει να ειναι ικανος να φιλοσοφει και να στοχαζεται στην ζωη του.

7 σχόλια:

λύχνος καιόμενος είπε...

ουπς!
περίμενα καινούργια σου ανάρτηση μέρες τώρα!

Καλό ξημέρωμα!

φιλιά!

Ο Αλχημιστης είπε...

Ναι την ειχα ξεκινησει και δεν την συνεχιζα. Σημερα βρηκα την ορεξη να την τελειωσω!

Φιλια πολλα!

Silena είπε...

η πιο συγκλονιστική και κινητήριος δύναμη για τον άνθρωπο, πιστεύω πως είναι ο φόβος του θανάτου. Αν οι άνθρωποι ζούσαμε αιώνια, αν δεν υπήρχε το σημείο εκείνο στο οποίο ο κύκλος κλείνει! τότε η αέναη εσωτερική εξερεύνηση δε θα είχε νόημα γιατί θα έπεφτε στην παγίδα της συνεχούς αναβολής, λόγω του φόβου της κατά πρόσωπο αντιμετώπισης της Σκιάς του εαυτού μας.
Ο πόνος? αναπόφευκτος, μας ωθεί στην αυτογνωσία, και ο ασταμάτητος και αγχωτικός μας "πόλεμος" γίνεται ακόμα πιο σκληρός όταν διαπιστώσουμε με πίκρα την ανεπάρκεια και την ασημαντότητά μας απέναντι στο σύμπαν..
θα' θελα πολλά να γράψω για το ανεξάντλητο θέμα που διάλεξες όμως δεν πρέπει να καταχρώμαι την αξία των δευτερολέπτων!!
να είσαι καλά, μου είχαν λείψει οι αναρτήσεις σου, αυτό! για σένα

JK O SΚΡΟΥΤΖΑΚΟS είπε...

ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ ΚΑΙ ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΝΑ ΠΕΡΑΣΟΥΜΕ.
ΠΑΝΤΑ ΩΡΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ!!!!!!!

porcupine είπε...

Μικρές δόσεις θανάτου...Τουλάχιστον ας είναι από χείλη που αγαπώ...


http://www.youtube.com/watch?v=LjHVpQnDROo

Αυτή η γειτονιά είναι για όλους μας ένα κλουβί,
κανείς δε ζει αληθινά αυτό που θα θελε να ζει,
γιατί το όνειρο είναι μια στιγμή και
όλες οι άλλες οι στιγμές απελπισία
μέσα σ αυτό το δρόμο γεννιόμαστε, ζούμε και πεθαίνουμε,
μαζί με μας και τα όνειρα μας, μαζί με μας και τα παιδιά μας.


Γι' αυτό ένα πάρτυ σ' αυτό το δρόμο
είναι πιο θλιβερό και από τον ίδιο το θάνατο,
είναι ένα γραμμόφωνο που ολοένα ξεκουρδίζεται,
δυο ιδρωμένα χέρια στο άσπρο φόρεμα ενός κοριτσιού,
ένας σκύλος που απορεί,
ένα ποτήρι αδειανό στην άκρη της αυλής μου,
μια κόκκινη κορδέλα στα μαλλιά της,
ένας κρυφός αναστεναγμός,
ένα αρπαχτικό βλέμμα θηρίου που δεν τολμάει να αγγίξει,
ένα κλουβί στην πόρτα σου με ένα πουλί που κοιμάται...


Γι' αυτό ένα πάρτυ στην Οδό των Ονείρων
είναι πιο θλιβερή και από τη στιγμή του ονείρου,
είναι ένα ξέφτισμα ζωής,
ένα παιχνίδι χάρτινο στα χέρια των αγγέλων.


Κοιτάχτε τούτο το κλουβί
είναι λιγάκι πιο μεγάλο από την καρδιά μου,
κι όμως δεν μπορεί να χωρέσει την αγάπη μου,
κοιτάχτε και τούτο το κορίτσι
θα του χαρίσω το κλουβί κι ένα τραγούδι θα μου πει...
για το πουλί που χάθηκε, για το πουλί που πια δε ζει

Nina είπε...

Πολύ ωραίο κείμενο...!

KitsosMitsos είπε...

Όπως έγραψες, δεν είναι θέμα η αντίληψη του πόνου αλλά η πτώση στην αδράνεια.
Καλημέρα.